Một tủ so màu Tilo tiêu chuẩn có bốn nguồn sáng, mỗi nguồn trả lời một câu hỏi khác nhau. Người dùng thường chỉ quen với D65 vì đó là nguồn được bật nhiều nhất, trong khi bóng đèn Inca A 60W – nguồn A – lại là nguồn dễ bị thay sai nhất. Bài viết này so sánh bốn nguồn để thấy rõ vì sao bóng A không thể thay thế bằng bất kỳ loại bóng nào khác.
Bốn nguồn sáng, bốn câu hỏi khác nhau
D65 – ánh sáng ban ngày (6.500K). Trả lời câu hỏi: mẫu này trông thế nào ngoài trời hoặc trong showroom có cửa kính? Đây là nguồn chuẩn để đối chiếu màu gốc, dùng nhiều nhất trong duyệt mẫu.
TL84 / CWF – ánh sáng huỳnh quang (4.000K / 4.150K). Trả lời câu hỏi: mẫu trông thế nào dưới đèn tuýp trong siêu thị, văn phòng? Nguồn này thường làm lộ các lỗi liên quan đến chất tăng trắng quang học.
UV – tử ngoại. Trả lời câu hỏi: mẫu có bị phát sáng do chất làm trắng quang học không? Dùng để kiểm tra vải trắng, giấy trắng và một số loại mực.
A – ánh sáng sợi đốt (2.856K). Trả lời câu hỏi: mẫu trông thế nào dưới đèn trong nhà? Đây là nguồn duy nhất có phổ liên tục gần với vật đen tuyệt đối, và cũng là nguồn duy nhất bắt buộc phải dùng bóng sợi đốt thật.
Vì sao nguồn A không thể thay bằng LED
Ba nguồn còn lại trong tủ đều có thể tạo bằng đèn huỳnh quang chuyên dụng hoặc LED có phổ hiệu chỉnh. Riêng nguồn A thì không. Lý do nằm ở định nghĩa: Illuminant A của CIE là phổ của một vật đen được nung ở 2.856K, liên tục từ vùng tím đến hồng ngoại. LED có phổ gián đoạn, thiếu hồng ngoại và có đỉnh xanh đặc trưng, nên dù điều chỉnh để “trông vàng” thì vẫn không đạt chuẩn.
Hệ quả thực tế: nếu thay bóng A bằng LED, hiện tượng metamerism bị che lấp. Hai mẫu vốn khác nhau dưới ánh đèn sợi đốt sẽ trông giống nhau, và người kiểm tra kết luận sai theo hướng “đạt”.
Thông số bóng đèn Inca A 60W
- Loại: sợi đốt vonfram / halogen dạng A
- Mã hàng: Inca A – 60W
- Công suất: 60W
- Điện áp: 220V – 230V, có phiên bản 120V cho tủ nhập khẩu
- Nhiệt độ màu: 2.856K
- CRI: xấp xỉ 100
- Đui: E27
- Tuổi thọ: 1.500 – 2.000 giờ
- Phổ: liên tục, không nhấp nháy
Cách nhận biết bóng đã đến lúc thay
Bóng sợi đốt hiếm khi cháy đột ngột khi đang dùng ở đúng điện áp. Nó “già” dần: cường độ giảm, bầu bóng ngả đen ở cổ, ánh sáng hơi ngả cam. Dấu hiệu rõ nhất là khi đặt hai mẫu giống nhau ở hai khoang A khác nhau mà thấy chênh độ sáng – lúc đó một trong hai bóng đã lệch tuổi.
Với tủ chạy một ca, tuổi thọ 1.500 – 2.000 giờ tương đương 6 – 8 tháng. Chạy hai ca thì khoảng 3 – 4 tháng. Nên thay theo lịch, không chờ hỏng.
Ứng dụng theo ngành
Dệt may: kiểm màu vải, chỉ, phụ liệu dưới ánh đèn gia đình.
In ấn – bao bì: kiểm mực in, lớp phủ, độ đồng nhất giữa các lô.
Nhựa – sơn: kiểm hạt màu, sơn tĩnh điện, sơn ô tô.
Điện tử – gia dụng: kiểm màu vỏ nhựa, nút bấm, tem nhãn giữa các nhà cung cấp khác nhau.
QA/QC và phòng thí nghiệm: nguồn đối chứng khi xây dựng quy trình theo ISO 105, ASTM D1729, DIN 6173.
Ba lỗi kỹ thuật hay gặp
Lỗi 1 – mua theo watt, không theo mã. Bóng halogen 60W thông thường có thể lệch vài trăm Kelvin so với bóng chuẩn A.
Lỗi 2 – trộn bóng cũ và mới trong cùng khoang. Cường độ chênh làm người kiểm tra kết luận sai.
Lỗi 3 – bỏ qua bảo trì bầu bóng. Bụi và dầu tay bám lâu ngày làm giảm quang thông và lệch nhẹ nhiệt độ màu.
Kết luận
Hiểu đúng vai trò của từng nguồn sáng giúp việc kiểm màu có hệ thống hơn. Với nguồn A, chỉ có một lựa chọn đúng là bóng sợi đốt/halogen chuẩn Inca A 60W. Mọi phương án thay thế rẻ hơn đều đánh đổi bằng độ tin cậy của kết quả – và đó là khoản đánh đổi không đáng, vì chi phí một bóng đèn chỉ bằng một phần rất nhỏ so với giá trị một lô hàng đạt chuẩn màu.